Bu hafta gündem, alışılmış kalıpların ve “gerçeklik” algımızın sınırlarını zorlayan cinstendi. Bir tarafta akşam yemeği telaşına denk gelen ve penaltılarla sinir katsayımızı ölçen bir Şampiyonlar Ligi finali, diğer tarafta 11 yıl sonra İstanbul’u sallayan ama çoğumuzun sadece telefon ekranlarındaki zoom kalitesinden izleyebildiği bir Kanye West konseri vardı. Spotify’ın “gerçek sanatçı” rozetini tartıştığı, Ferrari’nin elektrikli radikalizmiyle yatırımcılarına kalp krizi geçirttiği ve modern dünyanın ultra işlenmiş düzeninde kendi bedenimizin kendi hücrelerine açtığı savaşı konuştuğumuz bir haftayı geride bıraktık.
1. Penaltılarda Kalpler Durdu. Şampiyonlar Ligi’nin Yeni Efendisi PSG
Maçın Türkiye saatiyle güneşin henüz batmadığı bir vakitte başlaması, Şampiyonlar Ligi Finali havasına girmemizi baştan zorlaştırdı. Başlama düdüğü çaldığında akşam yemeğini yemeyi bırakın, henüz hazırlamamıştık bile.
İlk yarının ilk dakikalarındaki hızlı oyun ve ardından gelen gol, o gece futbola doyacağımızın sözünü veriyordu. Ama iş devre arasına gelince, yediğimiz yemek şekerimizi yükseltirken maç da orta sahadan ileri gitmeyi reddetti. İtiraf ediyorum, ikinci yarının büyük bölümünü yarı uyku modunda geçirdim.
64. dakikada penaltıdan gelen golle birlikte maçın penaltılara kalma ihtimali beni nedensizce mutlu etmeye başladı. Hayatınızda gerçek bir sahada penaltı attınız mı bilmiyorum. Ama şunu söyleyeyim: kaleci olduğunuzda 7.32’ye 2.44’lük kale devasa görünür. İş penaltı kullanmaya gelince aynı kale, atanın gözünde salon kapısından daha büyük gözükmez..
Yeni nesil futbolda kaleci antrenörlerinin hazırladığı analizler ve futbolcuların bu analizleri alt etmek için başvurduğu alışılmadık teknikler, son yıllarda penaltının psikolojisini büsbütün değiştirdi. En nihayetinde bu taktik savaşını PSG antrenörleri kazandı ve Arsenal’li oyuncunun son penaltıyı kaçırmasıyla kupa PSG’ye gitti.
Görece etkili baskılı oyunuyla PSG kazanmayı hak etti mi? Evet, belki. Ama şunu da ekleyeyim: Luis Enrique kupayı Xana olmadan kaldırmayı hiçbir zaman hak etmemişti.
2. 120 Bin Kişi, Bir Dünya, Bir Kanye West. Ama Ben Geceyi Storylerde Geçirdim
Atatürk Olimpiyat Stadı’nda koca bir dünya ve üzerinde gecenin karanlığında pek de seçilemeyen bir adam vardı. Tüm geceyi storylerde Kanye West performansı izlerken geçirdim ve dürüst olmak gerekirse bu deneyim bana kendi içinde oldukça zengin bir sosyolojik gözlem sundu.
Bilet kategorisi farkı, maddi durumu daha iyi olanı fiziksel olarak sahneye yakın yerde konumlandırıyor. Bunu zaten biliyoruz. Ama işin ilginç tarafı şu: ön kategorilerdekilerin son model telefonlarındaki zoom kalitesi ile arkadakilerin paylaşımları arasındaki fark, logaritmik olarak her kategori değişiminde artıyordu. Yani fiyat farkı yalnızca mesafe satmıyor, görüntü kalitesi de satıyor gibiydi. Konserlerdeki eşitsizlik artık yalnızca deneyimle kalmıyor, dijitale de taşınıyor.
Hiciv bir yana, konsere giden arkadaşlarım sahne ve ışık şovlarının gerçekten inanılmaz olduğunu anlattı. Olimpiyat Stadı bu iş için biçilmiş kaftan, dediler. Mekan, o gece kendini ispat etmiş.
Ben ne Kanye West konserinin genel anlamda eğlenceli olup olmadığından ne de metrelerce uzaktan sahneyi görebildiğin stad konserlerinden çok emin değilim. Her ikisi için de soru işaretlerim var. Fenerbahçe ile Galatasaray arasındaki Süper Kupa maçı için bile o stada gitmemiş biri olarak, Kanye West ilgi sıramda çok daha gerilerde. Ama şunu kabul etmek gerek: 11 yıl aradan sonra Avrupa turnesini İstanbul’dan başlatmak küçük bir şey değil. Seçim tesadüf mü, stratejik mi merak etmiyor değilim.
3. Spotify “Gerçek Sanatçı” Rozeti Geliyor. Ama “Gerçek” Ne Demek?
Spotify, yapay zeka üretimi müzikleri insan elinden çıkan eserlerden ayırt etmek için “Verified by Spotify” rozeti getirmeyi planlıyormuş. Haberi duyunca içimde iki ses aynı anda konuşmaya başladı ve ikisi de haklıydı.
İlk ses: müziğin kim tarafından üretildiği neden önemli olsun? Bugün araba alırken bunun insan elinden mi yoksa robotlardan mı çıktığını bilmeden alıyoruz. Önemli olan ürünün kalitesi, hissi, işlevi. Bir şarkı içimde bir şeyler uyandırıyorsa, bunu kim ya da ne yazdı fark eder mi gerçekten?
Sonra ikinci ses devreye giriyor: bir ayakkabı ya da kol saati alırken “el yapımı” ibaresi o ürünün değerini artırmıyor mu? Hatta artırmakla da kalmıyor, o ibareyi taşıyan ürün için daha fazla ödemeye razı oluyoruz. Spotify’ın bu rozeti, bir “Handmade” etiketinden bile daha değerli olabilir. Neden mi? Çünkü bir ayakkabı üreticisi size yalnızca ürün sunuyor. Bir müzisyen ise konserinde yalnızca işitsel değil, görsel, duygusal, fiziksel bir deneyim sunuyor. O rozet, aslında arkasında bir insan, bir hikaye, bir sahne hayatı olduğunu söylüyor. Ve bu fark, tüketicinin bilinçaltında çok daha derin bir yerde oturuyor.
Peki yapay zekayla müzik üreten biri bu rozeti alamayacak diye dezavantajlı mı olacak? Belki. Ama belki de bu, müzikal emeğin yeniden görünür kılındığı bir dönemin başlangıcı. Şunu merak ediyorum: siz bir şarkıyı sevdikten sonra onu kimin yazdığını öğrenmeniz o sevgiyi değiştiriyor mu?
4. Ferrari’nin Elektrikli Arabası ve Yatırımcının Kalp Krizi
Geçtiğimiz hafta Ferrari, “ışık” anlamına gelen Luce’yi tanıttı. Roma’da, görkemli bir mekanda, sıkı güvenlik önlemleri altında tanıtılan modelin fiyatı 550.000 Euro’dan başlıyor. Tasarımı ise eski Apple tasarım şefi Jony Ive’ın ajansından çıkma. Tam elektrikli ve beş kişilik.
Sosyal medya tahmin edebileceğiniz üzere “Honda Accord’a benziyor”, “çarpışan araba”, “Çinliler’in bile çakmasını yapmak istemeyeceği model” gibi ağır alaycı yorumlarla doldu. Ferrari taraftarları markanın DNA’sına ihanet edildiğini düşünüyor.
Zaten ertes “Hi gün hisseler Milan’da yüzde 8 düştü.
Ama şunu da sormak gerek: gerçekten bu kadar kötü mu, yoksa insanlar her değişime böyle mi tepki veriyor? Ford, Mustang logosunu bir elektrikli SUV’a koyduğunda da aynı linç ortamı yaşanmıştı. Şimdi o araç, ABD’nin en çok satan ikinci elektrikli aracı.
İnsanlar sevdikleri şeyler söz konusu olduğunda muhafazakar olmaktan kendini alamıyor. Yıllardır içselleştirilen o motor sesi, o yere yakın sert hatlar, o marka algısı, bunlar sadece araç tercihi değil, kimlik meselesi haline gelmiş. Ferrari sahipleri belki de bilinçsizce şunu düşünüyor: “Ben bu arabaya o parayı verdim, sen şimdi onu çarpışan arabaya mı çeviriyorsun?”
Ama Ferrari gibi bir markanın bu denli köklü bir değişikliğe gitmesi, sadece bir model kararı olmayabilir. Belki bize şunu söylüyor: önümüzdeki 10-15 yılda fosil yakıtlı araçlar için oyun tamamen değişecek ve Ferrari bunu erkenden okudu. Bakalım teslimler başladığında ve gerçek kullanıcılar direksiyona geçtiğinde tablo ne olacak.
5. Diyabet: Bayramda Baklava Yiyince mi Olur, Yoksa Daha Derin Bir Şey mi Bu?
Geçen hafta diyabet her yerden çıktı karşıma. YouTube’da, yerel haberlerde, sohbetlerde. Bu bir tesadüf değil, çünkü rakamlar gerçekten ciddi ve artık görmezden gelinemez hale geldi.
30 ve 40 yaşlarındaki iki arkadaşımın Tip 1 Diyabet hastası olması, bu hastalığın ne kadar yaygınlaştığına dair benim için somut bir işaret. Türkiye’de büyük çoğunluk diyabeti hala “çok şeker yiyince olunan” bir şey olarak görüyor. Oysa Tip 1 Diyabet bir otoimmün hastalık.
Şöyle düşünün: vücudunuzu koruması için görev başında olan bağışıklık hücreleri, başka bir görevi yerine getiren hücreleri düşman olarak tanımlıyor ve sistematik biçimde yok ediyor. Kimseye sormadan, uyarı vermeden, sessiz sedasız. Tıpkı iç işleyişi bozulmuş bir sistemin kendi kendine karar alması gibi.
Peki bu neden oluyor? Binlerce araştırma tek bir noktaya işaret ediyor: ultra işlenmiş gıdalar. Raf ömrünü uzatmak, maliyeti düşürmek için eklenen katkı maddeleri ki bunlar onlarca yıl modern çağın mucizesi gibi sunuldu bize, bugün Tip 1 Diyabet’in yanı sıra Hashimoto Tiroiditi, Çölyak Hastalığı ve Sedef Hastalığı gibi pek çok otoimmün tablonun temel tetikleyicisi olarak görülüyor.
Mide rahatsızlığım yüzünden çok sık tüketmediğim şarküteri ürünlerini bir yemek sırasında sipariş ettiğimde, masadaki bir arkadaşım içindeki E250 kodlu sodyum nitriti ve bunun mideye etkilerini anlatmıştı. Biraz araştırınca sadece şarküteride değil, gelenekselliğiyle masum görünen et dönerde de bulunduğunu gördüm. Hatta bu maddenin bağırsak kanseriyle ilişkisi, sigaranın akciğer kanseriyle ilişkisinden çok daha doğrudan. O gün anladım: hayatımızdaki küçük, farkında olmadan yapılan seçimler uzun vadede geri dönülemez sonuçlar doğurabiliyor.
Kısacası diyabet de, diğer otoimmün hastalıklar da bayramda yenen 2 dilim baklavadan çok daha fazlası. Sağlıklı yaşlanmak ve andan keyif alabilmek için göstermemiz gereken çaba, geçmişe kıyasla çok daha büyük. Başlangıç için NOVA sınıflandırmasına bir bakmanızı öneririm. Hangi besinlerin ne kadar işlendiğini görmek, küçük bir adım ama birikimiyle çok şey değiştirebilir.
Bir Cevap Yazın